Het Nieuwe Land. Het verhaal van een polder die perfect moest zijn.


Het Nieuwe Land

Aan de hand van haar eigen familiegeschiedenis onderneemt Eva Vriend een zoektocht naar het ontstaan van een nieuwe provincie: Flevoland. Midden vorige eeuw dromen tienduizenden Nederlanders van een bestaan als boer in de net drooggelegde polders. Een nieuwe, ‘maakbare’ samenleving, waarin niet alleen het landschap langs de meetlat wordt gelegd, maar ook de toekomstige bewoners.

Alleen de besten van de besten zijn welkom. Zwakkelingen, achterblijvers en zielenpoten komen er niet in. De selectieprocedure van de rijksoverheid is zeer streng en voert zelfs tot in de slaapkamer. Zijn de bedden wel opgemaakt, is de linnenkast op orde? Eva Vriend weet het stilzwijgen van afgewezen kandidaten te doorbreken en de geheimen te ontrafelen van een bevolkingspolitiek die in de recente geschiedenis haar weerga niet kent.



——Fragment


Het is een mooie morgen als ik de straat oversteek, onderweg naar mijn ouderlijk huis voor een zondags kopje koffie. ‘Dag Eefje!’ Er is maar één man in mijn leven die me zo noemt, de 91-jarige overbuurman.

Mijn peuterzoon grijpt zijn kans en ontsnapt aan mijn hand om een stok of iets anders belangrijks te zoeken. Het gesprek met de buurman kabbelt verder. Hij gaat zo naar de kerk en verwacht daarna zijn doch- ter. Gelukkig heb ik ondertussen mijn zoon bij zijn bovenarm weten te grijpen en ik probeer hem nu in het autostoeltje te wurmen.

‘Dat heb ik nou nooit begrepen, waarom jouw opa eigenlijk ooit een boerderij heeft gekregen.’ De sluiting van het autostoeltje glipt uit mijn handen.

‘Hoe bedoelt u?’ vraag ik, scherper van toon dan ik wil.

‘Nou, waarom heeft jouw opa een boerderij gekregen? Hij was toch niet zo’n heel bijzondere boer? Of was hij zo’n ruilverkavelingsklant?’

‘Nee hoor, hij was zeker geen ruilverkavelingsklant,’ antwoord ik, in- middels met een glimlach. Moet ik echt aan mijn buurman gaan uit- leggen waarom mijn grootvader tot de gelukkigen behoorde die een bedrijf kregen toegewezen in de Noordoostpolder, toen het agrarisch walhalla van Nederland? ‘Hij werd geselecteerd. En opa Van den Berg trouwens ook, mijn opa van moederskant,’ kan ik niet nalaten eraan toe te voegen.

‘O, dat wist ik niet,’ mompelt mijn overbuurman. ‘Fijne dag, Eefje.’

‘U ook, buurman.’ Ik zet mijn zoon alsnog vast in het autostoeltje en vertrek naar de boerderij van opa Vriend, die mijn vader later heeft overgenomen en waar ik ben opgegroeid.




———


Alles in Flevoland is van tevoren bedacht. Geen slootje is spontaan gegraven. Tot op de laatste centimeter is de inrichting uitgetekend, letterlijk met een liniaal. De grootte van de kavels, de afstanden tussen de boerderijen, de omvang van de dorpspleinen, ze zijn allemaal weloverwogen. En op dezelfde manier zijn ook de bewoners, zoals mijn grootouders van beide kanten, langs de meetlat gelegd.

Mijn familie maakte zonder het te weten deel uit van de grootste en meest verregaande selectieprocedure die de Nederlandse overheid ooit voor nieuw grondgebied heeft uitgevoerd. Vanaf de Tweede Wereldoorlog dongen tienduizenden mensen naar een boerderij of een woning in de IJsselmeerpolders, die in 1986 samen de provincie Flevoland zijn gaan vormen. Tot in de jaren zeventig ondergingen gegadigden een intensieve selectieprocedure, inclusief een onverwacht inspectiebezoek thuis om te controleren of de huishouding wel op orde was. Voor de boerderijsollicitanten ging de selectie nog een paar jaar langer door. De criteria waren voor boeren die meededen aan het toenmalige systeem van ruilverkaveling iets soepeler, omdat zij met hun vertrek ruimte maakten voor de broodnodig geachte schaalvergroting op het platteland. Een ‘ruilverkavelingsklant’ was in theorie dus inderdaad een ‘mindere’ boer.



  • ‘Een voortreffelijk geschreven, evenwichtig en compleet boek. Vriend – en dat is de grote kracht van haar boek - scheidt haar sympathie van haar eindoordeel.’
    Nederlands Dagblad
  • ‘Prachtig boek, een aanrader.’
    Jos Palm
    VPRO OVT
  • ‘Eva Vriend schreef een prachtig boek over een onderwerp waar niet elke historicus zomaar opkomt.’
  • Interview Eva Vriend in Over Flevoland Gesproken
  • 'Vriends persoonlijke heinneringen mengen zich fraai met een meer "objectieve" geschiedschrijving van dit vak.'
    Medisch Contact
  • 'Het verhaal waarin persoonlijke en algemene geschiedenis prachtig samengaan, geeft weinig reden tot heimwee naar tijden dat het gezin de hoeksteen van de samenleving vormde, maar laat ook zien dat de uitgeklede ‘thuiszorg’ van nu geen goed alternatief is.'
    NRC
  • Andere Tijden OVT over Superboeren, naar aanleiding van het boek Het Nieuwe Land.
  • Polderselectie nog altijd trauma — NOS interview Eva Vriend
  • ‘Een heerlijk boek.’
    Trouw
  • ‘Het menselijk tekort in beeld: Eva Vriend laat zien wat de soms schrijnende gevolgen waren van de abstracte ideeën van ‘social engineers’, die van de Noordoostpolder een soort Brave New World wilden maken.’
    Bert Wagendorp
  • ‘Ongelooflijk, de werkelijkheid slaat de verbeelding met stukken.’
    Ad van Liempt
  • ‘Een fascinerend boek van journaliste en historica Eva Vriend. Zij groeide in de polder op als kleindochter van een boer die wel een bedrijf kreeg. Vriend wilde weten hoe het nou zat, met die aan- en afwijzingen en dook de archieven in. Met verbijsterend resultaat.’
    Boerderij Vandaag
  • ‘Vriends boek is een monument voor de gezinszorg.’
    Trouw
  • ‘Met haar boek schetst de schrijfster niet alleen de opkomst en ondergang van de gezinszorg. Ze blikt ook op aangrijpende wijze terug op het verlies van haar moeder en de vervangende dames die “de kinderen op het goede spoor hielden”.’
    De Stentor
  • ‘De auteur laat zien hoe je familiehistorie knap kunt verweven met de grote geschiedenis.’
    Trouw
  • ‘Het is haar integrale aanpak die verrast. Het boek onthult niet alleen een verborgen geschiedenis, maar het is ook een verhaal van vlees en bloed.’
    Leeuwarder Courant / Dagblad van het Noorden
  • ‘Iedereen die zich druk maakt over de thuiszorg, moet dit boek lezen, want daar knap je – eerlijk gezegd – wel een beetje van op.’
    Jos Palm
    OVT
  • De Helpende Hand in het tv-programma Andere Tijden
  • Interview in VPRO-radioprogramma OVT over De Helpende Hand
  • ‘Reddende engelen van de wederopbouw’
  • ‘Waar zijn onze reddende engelen gebleven?’
  • ‘Wij klampten ons vast aan Tineke’
  • ‘Vriends boek is een monument voor de gezinszorg, terwijl ze de kritiek niet schuwt’
  • 'Een ode aan sterke vrouwen'
  • ‘Vriend weet maatschappelijke geschiedenis inzichtelijk en levend te maken en brengt een ode aan een onvolprezen en een onderschat beroep.’
    OPZIJ
  • ‘Iedereen die zich druk maakt over de thuiszorg, moet dit boek lezen, want daar knap je – eerlijk gezegd – wel een beetje van op.’
    VPRO OVT
    Jos Palm
  • 'Elk jaar was de vraag: welke vrouw komt er nu?'
  • 'Als kind hechtte ik me aan die vrouwen.'
  • 'Maak thuiszorg weer net zo goed als vroeger'
  • ‘Mooi en invoelbaar beschreven.’
    Suzanna Jansen, auteur van de bestseller Het Pauperparadijs
  • ‘Prachtig geschreven: die vlakke polder blijkt vol gevoelige verhalen te zitten.’
    Aaf Brandt Corstius
  • ‘Eva Vriend geeft de Noordoostpolder en Flevoland een eigen ziel.’
    De Telegraaf
  • Interview tv-programma Tijd voor Max
  • ‘Het is niet normaal dat het eten op tafel staat. Dat het een beetje gezellig is.’
  • 'Het verzorgen zit me in het bloed.'
  • 'Het boek leest als een roman en geeft het debat over de thuiszorg een extra dimensie.'
    VNG Magazine